„Pozwól sobie pomóc” – miłosierdzie, które trzeba umieć przyjąć

W Ewangelii według św. Jana czytamy o niezwykłym wydarzeniu, które miało miejsce podczas Ostatniej Wieczerzy. Pan Jezus wstał od stołu, przepasał się prześcieradłem i zaczął umywać nogi swoim uczniom. Kiedy podszedł do Piotra, ten stanowczo zaprotestował: „Nie, nigdy mi nie będziesz nóg umywał”. Jezus odpowiedział mu: „Jeśli cię nie umyję, nie będziesz miał udziału ze Mną” (J 13,8). Dlaczego Piotr nie chciał pozwolić Jezusowi na ten gest? Być może trudno mu było zaakceptować, że jego Mistrz chce mu usłużyć. To przecież uczeń powinien służyć nauczycielowi, a nie odwrotnie. Tymczasem Jezus pokazuje mu, że trzeba nie tylko umieć służyć innym, ale również pozwolić, aby ktoś zatroszczył się o nas. Lubimy być samodzielni. Chcemy radzić sobie z problemami, podejmować decyzje i mieć poczucie, że panujemy nad własnym życiem. Nie ma w tym nic złego. Trudność pojawia się jednak wtedy, gdy nie potrafimy przyznać, że czasami również potrzebujemy pomocy. Ktoś proponuje nam wsparcie, a my odpowiadamy: „Nie trzeba, poradzę sobie”. Czasami powstrzymuje nas duma, innym razem wstyd albo obawa, że staniemy się dla kogoś ciężarem. Tymczasem przyjęcie pomocy nie jest oznaką słabości. Jest wyrazem pokory i uznania, że nie jesteśmy samowystarczalni. Podobna trudność może pojawić się w naszej relacji z Bogiem. Wierzymy, że Bóg jest miłosierny, że przebacza grzechy i kocha każdego człowieka. Kiedy jednak sami popełnimy poważny grzech, nie zawsze potrafimy przyjąć Jego przebaczenie. Zdarza się, że człowiek przystępuje do spowiedzi, szczerze żałuje za grzechy, otrzymuje rozgrzeszenie, a mimo to nadal żyje w przekonaniu, że Bóg nie może mu naprawdę przebaczyć. Ciągle wraca do swojej przeszłości i nie potrafi uwierzyć, że może rozpocząć nowe życie. Tymczasem Boże miłosierdzie nie jest nagrodą za doskonałość. Bóg okazuje nam miłosierdzie właśnie dlatego, że jesteśmy słabi, grzeszni i potrzebujemy Jego przebaczenia. Kiedy mówimy o uczynkach miłosierdzia, najczęściej zastanawiamy się, jak pomagać innym: nakarmić głodnego, odwiedzić chorego, pocieszyć strapionego czy wesprzeć potrzebującego. Warto jednak pamiętać, że czasami to my jesteśmy tymi, którzy potrzebują pocieszenia, odwiedzin, rozmowy albo pomocy. Przyjmując czyjąś życzliwość, pozwalamy drugiemu człowiekowi spełnić uczynek miłosierdzia. Nie musimy zawsze być tymi, którzy pomagają. Możemy również z wdzięcznością przyjąć dobro, które ktoś chce nam ofiarować. Co więcej, własne doświadczenie słabości może nauczyć nas większej wrażliwości na cierpienie innych. Człowiek, który sam potrzebował przebaczenia, często lepiej rozumie, jak trudno jest prosić o nie drugiego człowieka.

Nie odkładaj dobra na później – miłosierdzie, które nie zwleka

W Księdze Przysłów czytamy: „Nie odmawiaj dobra uprawnionemu, gdy masz możliwość działania. Nie mów bliźniemu: «Idź sobie, przyjdź później, dam jutro» – gdy możesz dać zaraz (Prz 3,27–28). Słowa te przypominają nam, że miłosierdzie nie polega jedynie na dobrych chęciach. Powinno wyrażać się w konkretnych czynach, podejmowanych wtedy, gdy drugi człowiek potrzebuje naszej pomocy. Każdy z nas zna takie sytuacje. Wiemy, że ktoś z rodziny jest chory i warto byłoby go odwiedzić. Myślimy jednak: „Pojadę w przyszłym tygodniu”. Od dawna nie rozmawialiśmy ze starszym sąsiadem, ale tłumaczymy sobie: „Zajrzę do niego, kiedy będę miał więcej czasu”. Ktoś prosi nas o pomoc, a my odpowiadamy: „Teraz nie mogę, może innym razem”. Oczywiście mamy swoje obowiązki i nie zawsze możemy natychmiast odpowiedzieć na potrzeby drugiego człowieka. Problem zaczyna się jednak wtedy, gdy odkładanie dobra staje się naszym przyzwyczajeniem. Czasami nie chodzi nawet o brak czasu, ale o wygodę. Pomoc drugiemu człowiekowi wymaga przecież wysiłku, zmiany planów, a niekiedy rezygnacji z własnych przyjemności. Łatwiej więc powiedzieć sobie: „Zrobię to później”. Tymczasem dobro, które możemy uczynić dzisiaj, nie zawsze będzie możliwe jutro.

Święty Jakub Apostoł napisał: „Kto zaś umie dobrze czynić, a nie czyni, grzeszy” (Jk 4,17). Są to słowa bardzo wymagające. Przypominają nam, że nie wystarczy unikać zła. Chrześcijanin powinien również starać się czynić dobro. Możemy współczuć człowiekowi choremu, ale jeżeli mamy możliwość go odwiedzić, samo współczucie nie wystarczy. Możemy żałować człowieka samotnego, ale czasami potrzebuje on przede wszystkim naszej obecności. Możemy wiedzieć, że ktoś znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ale dopiero konkretna pomoc sprawia, że nasze współczucie staje się uczynkiem miłosierdzia. Pan Jezus w przypowieści o miłosiernym Samarytaninie pokazuje człowieka, który nie odłożył pomocy na później. Zobaczył rannego, zatrzymał się i opatrzył jego rany. Nie powiedział: „Teraz się spieszę, pomogę ci, kiedy będę wracał”. Miłosierdzie Samarytanina polegało nie tylko na tym, że dostrzegł cierpienie, ale również na tym, że odpowiedział na nie bez zbędnej zwłoki. Warto pamiętać, że niektórych rzeczy nie da się nadrobić. Czasami odkładamy odwiedziny u starszej osoby, rozmowę z kimś bliskim czy pojednanie z człowiekiem, z którym od dawna pozostajemy w konflikcie. Wydaje nam się, że zawsze będzie jeszcze czas. Tymczasem życie pokazuje, że nie każda okazja powraca. Może się zdarzyć, że zabraknie już możliwości spotkania, rozmowy czy wypowiedzenia dobrego słowa. Nie chodzi o to, aby żyć w ciągłym pośpiechu albo poczuciu winy. Chodzi raczej o świadomość, że czas, który możemy ofiarować drugiemu człowiekowi, jest również darem miłosierdzia.

Zauważyć człowieka obok siebie – miłosierdzie w codzienności.

W Ewangelii według św. Łukasza Pan Jezus opowiada przypowieść o człowieku, który został napadnięty przez zbójców. Pobity i ograbiony leżał przy drodze. Przechodził tamtędy kapłan, zobaczył go, ale poszedł dalej. Podobnie zachował się lewita. Dopiero Samarytanin, „gdy go zobaczył, wzruszył się głęboko” (por. Łk 10,30–33). Zatrzymał się, opatrzył jego rany i zatroszczył się o niego. Wszyscy trzej zobaczyli tego samego człowieka. Tylko jeden jednak naprawdę dostrzegł jego cierpienie. Żyjemy coraz szybciej. Mamy wiele obowiązków, własnych problemów i planów. Często gdzieś się spieszymy i myślimy o tym, co jeszcze musimy zrobić. W takim pośpiechu łatwo przestać zauważać ludzi. Możemy codziennie spotykać tę samą osobę i nigdy nie zapytać, jak się czuje. Możemy mieszkać obok starszego człowieka i nie wiedzieć, że jest samotny. Możemy pracować z kimś, kto przeżywa trudny czas, ale ponieważ się uśmiecha, zakładamy, że wszystko jest w porządku. Tymczasem każdy uczynek miłosierdzia zaczyna się od zauważenia człowieka i jego potrzeby. Trudno odwiedzić chorego, jeżeli nie dostrzeżemy jego samotności. Trudno pocieszyć strapionego, jeżeli nie zauważymy jego smutku. Trudno pomóc potrzebującemu, jeśli przejdziemy obok niego obojętnie.

Kiedy słyszymy słowo „potrzebujący”, często myślimy o człowieku głodnym, bezdomnym albo ciężko chorym. Są jednak potrzeby, których nie widać na pierwszy rzut oka. Można mieć dom, pracę i wszystko, czego potrzeba do życia, a jednocześnie być bardzo samotnym. Można się uśmiechać, a w sercu przeżywać smutek. Można znajdować się wśród wielu ludzi, a mimo to czuć, że nikt naprawdę się nami nie interesuje. Dlatego czasami początkiem uczynku miłosierdzia będzie zwykłe pytanie: „Jak się czujesz?”, „Czy wszystko w porządku?”, „Czy mogę ci w czymś pomóc?”

W przypowieści Jezusa ważne jest nie tylko to, że Samarytanin zobaczył rannego. On przede wszystkim zatrzymał się. Zatrzymanie się przy drugim człowieku zawsze coś kosztuje. Trzeba poświęcić czas, czasami zmienić swoje plany albo zrezygnować z własnej wygody. Samarytanin nie poprzestał jednak na współczuciu. Opatrzył rany człowieka, zawiózł go w bezpieczne miejsce i zatroszczył się o niego. Miłosierdzie przeszło od zauważenia człowieka do konkretnego czynu. Tak właśnie postępował Pan Jezus. W tłumie potrafił dostrzec pojedynczego człowieka. Zauważył Zacheusza siedzącego na drzewie. Zatrzymał się przy niewidomym Bartymeuszu. Dostrzegał chorych, samotnych i odrzuconych. Jezus nie patrzył jedynie na tłum. Widział konkretnego człowieka i jego potrzebę. Być może obok nas nie leży człowiek pobity przez zbójców. Są jednak ludzie, których każdego dnia mijamy. Może jest to starszy sąsiad. Może ktoś z rodziny, kto ostatnio stał się milczący. Może człowiek w pracy, który przeżywa trudny czas. Nie zawsze będziemy mogli rozwiązać jego problemy. Możemy jednak zrobić coś bardzo ważnego – zauważyć go i dać mu odczuć, że nie jest sam. Uczynki miłosierdzia nie zawsze zaczynają się od wielkich czynów. Często ich początkiem jest spojrzenie, pytanie, rozmowa i chwila poświęconego czasu.